Sel ve heyelanı önlemek için neler yapmalıyız?
Sel ve Heyelanları Önlemek İçin Neler Yapmalıyız?
Yıllardır bu coğrafyada yaşayan biri olarak, sel ve heyelanların ne kadar yıkıcı olabileceğini yakından biliyorum. Sadece evlerimizi, tarlalarımızı değil, sevdiklerimizi de kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabiliyoruz. Bu tür doğal afetlere karşı alınacak önlemler, aslında hiç de karmaşık değil. Önemli olan, doğru bilgiyi bilmek ve uygulamak.
Deneyimlerime göre, en büyük hata riskli bölgelerde ev yapmak veya yerleşmek. Özellikle dere yatakları, heyelan riski taşıyan yamaçlar ve taşkın ovaları gibi alanlar, sel ve heyelanların ana hedefidir. Karadeniz'de birçok köyün sel felaketinde yok olduğunu gördük; bunun temel nedeni, dere kenarlarına veya eğimli arazilere kontrolsüz yapılaşma.
- Dere Yataklarını Gözlemleyin: Bir bölgede ev yapmayı düşünüyorsanız, öncelikle o bölgedeki dere yataklarının nasıl bir akışa sahip olduğunu, geçmişte hiç taştığı olup olmadığını araştırın. Belediyelerden veya ilgili kurumlardan bu bilgileri edinebilirsiniz.
- Eğimli Arazilerde Dikkat: Yamaçlarda yapılaşma yaparken, arazinin eğimi ve topografik yapısı çok önemlidir. Heyelan riskini azaltmak için, zeminin sağlamlığına dair zemin etüdü yaptırmak şart. Ayrıca, eğimli arazilerde yapılacak kazı ve dolgu işlemlerinde toprağın dengesini bozmamak gerekiyor.
- İmar Planlarına Uyun: Belediyelerin hazırladığı imar planları, aslında bu riskleri göz önünde bulundurarak yapılır. Bu planlara uymak, hem sizin hem de komşularınızın güvenliği için hayati önem taşır. Kaçak yapılaşma, en büyük tehlikelerden biridir.
Bitki örtüsü, sel ve heyelanlara karşı en etkili doğal bariyerlerden biridir. Ağaçların kökleri, toprağı bir arada tutarak erozyonu önler. Özellikle eğimli arazilerde ve dere kenarlarında bulunan ormanlar, bu açıdan büyük önem taşır. Türkiye'nin birçok bölgesinde, ormanların tahrip edilmesiyle birlikte sel ve heyelan olaylarının arttığına şahit olduk. Örneğin, 1995 Giresun Doğankent selinde, dere yatağına yakın ağaçların kesilmesi, felaketin boyutunu büyütmüştü.
- Mevcut Ağaçları Koruyun: Kendi arazinizde veya çevrenizde bulunan ağaçları, özellikle yaşlı ve köklü olanları kesinlikle koruyun. Ormanlık alanların tahrip edilmesine karşı duyarlı olun.
- Ağaçlandırma Faaliyetlerine Katılın: Devletin veya sivil toplum kuruluşlarının düzenlediği ağaçlandırma kampanyalarına destek verin, hatta bizzat katılın. Küçük bir fidan bile, gelecekte büyük bir fark yaratabilir.
- Erozyon Kontrolü: Yamaçlarda ve tarım arazilerinde teraslama çalışmaları yapmak, yağmur sularının toprağı süpürmesini engeller. Bu tür teknikler, özellikle Karadeniz ve Akdeniz gibi engebeli bölgelerde çok etkilidir.
Yağmur sularının ve kar erimelerinin kontrollü bir şekilde drene edilmesi, sel baskınlarını önlemenin temelidir. Bu, hem bireysel düzeyde hem de toplumsal düzeyde alınması gereken tedbirleri kapsar.
- Dere Temizliği ve Bakımı: Yaşadığınız bölgedeki dere yataklarının düzenli olarak temizlenmesi, çöp ve moloz birikintilerinin giderilmesi çok önemlidir. Tıkanan dereler, suyun taşmasına ve çevresini sular altında bırakmasına neden olur.
- Yağmur Suyu Drenaj Sistemleri: Şehirlerde ve yerleşim yerlerinde etkili bir yağmur suyu drenaj sistemi olması şarttır. Bu sistemlerin düzenli olarak bakımı yapılmalı, tıkanıklıklar giderilmelidir. Kendi evinizin çevresinde de yağmur sularının doğru yere akmasını sağlayacak basit drenaj kanalları oluşturabilirsiniz.
- Baraj ve Göletlerin Önemi: Büyük ölçekte, baraj ve göletler, sel sularını depolayarak taşkın riskini azaltır. Ancak bu yapıların da çevresel etkileri göz önünde bulundurularak, bilimsel verilerle planlanması gerekir.
Tüm önlemlere rağmen bir sel veya heyelan anı yaşanabilir. Bu durumda en önemli şey, hazırlıklı olmak ve doğru davranmaktır.
- Tahliye Planları Oluşturun: Ailenizle birlikte bir acil durum tahliye planı yapın. Sel veya heyelan durumunda nereye gideceğinizi, kiminle iletişime geçeceğinizi belirleyin.
- Temel İhtiyaç Çantası Hazırlayın: İçinde su, konserve yiyecekler, ilk yardım malzemeleri, el feneri, pil, radyo ve önemli belgelerin kopyalarının bulunduğu bir acil durum çantası hazırlayın.
- Bilgilendirme Kanallarını Takip Edin: Yerel yönetimlerin ve meteoroloji müdürlüklerinin yaptığı duyuruları, uyarıları dikkatle takip edin. Cep telefonunuza gelen acil durum bildirimlerini önemseyin.
- Komşuluk Yardımlaşması: Özellikle yaşlılar, çocuklar ve engelliler gibi yardıma ihtiyacı olabilecek komşularınıza karşı duyarlı olun. Afet anında birbirimize destek olmak, hayat kurtarır.
Unutmayın, sel ve heyelanlar kaçınılmaz olabilir ama alınacak doğru önlemlerle zararları en aza indirebiliriz. Bu, hepimizin sorumluluğudur.