logo

reklam

ÇEK BİR ÇAY, DEMLİ OLSUN


Mehmet Güzgülü
m-guzgulu@hotmail.com

Hayat kaynağımız sudan sonra en çok tükettiğimiz içecek nedir diye sorsam, zannediyorum çoğumuz hiç düşünmeden çay yanıtını veririz. 5000 yıllık bir geçmişi olan çay ile tanışmamızın mazisi 100 yılı bulmaz. 1937 yılında verimli dikimin başarıldığı,1947 yılında  ilk fabrikanın açılması ile Çay  hayatımıza bir girmiş pir girmiştir. Dedelerimizin bilmediği yani hayatımızda, kültürümüzdeki yeri, eski olmayan bir şey nasıl olur da bu kadar vazgeçilmez olur. İçerken de, demlerken de hakkını vermek gereken çayın nasıl ve nereden hayatımıza girdiğini de bilmek gerektiğini düşündüm.
Çayın keşfedilme efsanesi şöyledir;
Çin imparatoru Shen Nung’ın hizmetlilerinden biri bahçede su kaynatırken bir yaprak kaynayan suyun içine düşer. Yaydığı koku imparatoru etkiler ve tadını da denemek ister. İşte çay o gün bugündür insanoğlunun vazgeçilmezleri arasına girer. Çince “Ç’a” olarak adlandırılmış, okunuş şekliyle Türkçe’ ye girmiştir.
Türklerin, Anadolu’ya gelmeden önce Orta Asya’da çayla tanıştıkları biliniyor.11. yüzyıl sonunda Asya’daki Türk toplulukları arasında yayılmasıyla ilgili bilinen hikâye şöyledir; Hoca Ahmet Yesevi uzun bir yolculuk sırasında yorulup Türkistan köylerinden birinde mola verir. Hoca Yesevi, ikram edilen sıcak çayı içince terler ve tüm yorgunluğu geçer. Bunun üzerine; “Bundan böyle hastalarınıza bu ottan içirin, ne şifalı şeymiş” der. Efsaneye göre çay Orta Asya Türkleri arasında o zamandan beri kullanılır ve şifa verdiği kabul edilir.
Çayı Avrupa’da ilk kullanan, İngilizler olmuştur. İngilizler bu içeceği o kadar benimserler ki en büyük çay bahçelerini Assam ve Seylan Adası’na kurarlar.Ancak talebin hızla artması, hatta diğer Avrupa ülkelerinden de gelen talep İngilizlere bu ürünü Avrupa’da yetiştirme yolunu aratmıştır. Değişik ülkeler de çay yetiştirmeye çalışmışlar ve bu işi Portekiz’de başarmışlar. Avrupa saraylarının gözde içeceği haline gelen çay, Osmanlı sarayının da ilgisini çekmiştir. 2. Abdülhamit çayı saraya sokan padişah olur. Hatta bununla yetinmeyip Japonya’dan çay tohumları getirilmiş, Bursa’da ilk çay üretme çalışmalarına başlanmıştır. Yer konusunda seçilen Bursa’nın, çay üretimi için uygun şartları taşımaması, üretimin başlamadan bitmesine sebep olmuştur.
Osmanlı’nın kahveyi çok pahalı ithal etmeye başlaması üzerine bu konuda önlem alınması gerektiğini düşünen Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye topraklarında yetiştirilebilecek bir bitki olan çayın yaygınlaşması için çalışmalara başlamış. Kahvenin pahalı yüzüne karşılık çay, daha ucuza imal edilebilen ve kolay ulaştırılabilen bir içecek olarak alternatif ürün olarak düşünülmüştür.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1931 yılında Zihni Derin vasıtasıyla Gürcistan’dan getirilen 76 çay tohumu Rize’ye dikilmiştir. Tarım Bakanlığında değişik görevlerde bulunmuş, bir dönemde bakanlık müsteşarlığı da yapan Zihni Derin’in, her zaman aklında Rize’de çay yetiştirmek olmuştur. Zaman içinde çayı yetiştirmenin değil, ekonomik olarak değerlendirmenin önemli olduğunu tespit etmiştir. Bu sebeple dönemin hükümetinden çay üretimi için destek çıkartmıştır. Çaya verilen ekonomik destek üretimin bir anda artmasına neden olmuş, hızla gelişen çay sektörü, 1947 yılında açılan fabrika ile gelişmesine devam etmiştir. O kadar hızlı gelişmiştir ki Türkiye 30’ a yakın üretici ülkeler arasında 6. sıraya gelmiştir.
Çay hızlı bir şekilde kahvaltılarda yerini almış, tarhanaçorbası ve sabah sütleri ise artık tarih olmuştur. Bununla yetinmeyip, günlük hayatımızın her noktasına sızmayı başarıp, zengin fakir demeden sohbetlerin bir numaralı arkadaşı oldu. Kültürümüzün bir parçası olan kahvehanelerde kahve adı sadece tabelada kalıp tercih edilen içecek olarak çay yerini almıştır. Kısacası bu kadar yakın geçmişe sahip olan çay, kendimize özgü demleme yöntemlerimiz, bardak seçimlerimiz, şeker tercihlerimizle Türk kültürüne ait bir içecek haline geldi.
İnce bardaklı, kıtlama şekerli demli bir çay herkese armağan olsun…

 

 

Share
1756 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Gülçin HAZIR yazdı… “KÖY ENSTİTLERİNİN 79. KURULUŞ YILDÖNÜMÜ KUTLU OLSUN”

    21 Nisan 2019 Genel, Güncel, Köşe Yazıları

            “Cumhuriyet tarihinin en önemli eğitim kurumlarından olan Köy Enstitüleri, kuruluşunun 79. Yılını kutluyoruz.” Türk eğitim tarihinde önemli bir devrim yaratan Köy Enstitüleri köye öğretmen ve köye yararlı diğer meslek erbabını yetiştirmek üzere 17 Nisan 1940 yılında 3083 sayılı yasayla Hasan Ali Yücel’in Milli Eğitim Bakanlığı ve İsmail Hakkı Tonguç’un önderliğinde kurularak, genç Türkiye Cumhuriyetinin aydınlanma yolunda en önemli eğitim hizmeti olmuştur. Köy Enstitüleri savaştan çıkmış, viraneye dönmüş, ...
  • Taner GÜZEY yazdı… “TANER GÜZEY İLE MODA SERÜVENİ”

    21 Nisan 2019 Genel, Güncel, Köşe Yazıları

            Sormadın halimi hiç kalbimin esrarı nedir Çekerim aşkını çılgın gibi ben kaç senedir Ölmeden ruhuma sen bari biraz neş’e getir Çekerim aşkını çılgın gibi ben kaç senedir. Makam: Hüzzam Beste: Selahattin Pınar Güfte: Mustafa Nafız Irmak Gözlerim hiç yalan söylemez, toplumsal çöküntü var mı yok mu demeye gerek yok. Görünen köy kılavuz istemiyor maalesef. Etrafıma baktığım zaman çok dejenere olduğu kesin. Gerçek şu ki eğitim anne rahminde başlıyor. Devam eden bir süreç ama sonuç ne oluyor bi...
  • Hakan AĞAR yazdı… “PLANINIZ VAR MI? AÇIKLAYIN YOK MU? BIRAKIN”

    18 Nisan 2019 Genel, Güncel, Köşe Yazıları

            Geçtiğimiz hafta yazdığım köşe yazısı Manisaspor sevenlerini duygularını dışa vurmaya itmiş. Neler neler olmadık ki; Yalakanın alası, paralı, kiralık kalem, Manisaspor düşmanı ve birçok yeni sıfat. Köşe yazısı yazmaya başladığım dönemden beri her zaman benimsediğim bir lafı hatırladım; Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar. Ancak fark etmez, biz doğru bildiğimizi de yazmayacaksak zaten bu mesleğe layık değiliz demektir. Benim son köşe yazıma aldığım tepkilerden çıkarttığım 4 net saptamam var; 1- Manisas...
  • Bedriye AKSAKAL yazdı… “DOSTLAR”

    18 Nisan 2019 Genel, Güncel, Köşe Yazıları

              Bir taraftan bilgisayarla dostluğumu sürdürürken, diğer taraftan en yakın dostlarım yine kitaplarım oldu. Sevgili Şükran, uzun bir süredir polisiye ve macera  romanı okumamıştım. Ağırlıklı olarak okuduklarımın tümü yakın tarihimizle ilgili ve birde tat bırakan romanlardı. “Leyleklerin Uçuşu “ adlı serüvenlerle dolu kitabı okuyunca gençliğime bir kez daha yol aldım. Başımda kavak yelleri estiği dönemlerde, ne çok macera ve polisiye kitapları okumuştum. Özellikle Mayk Kambırları. O kitapları okuya...