logo

reklam

ÇEK BİR ÇAY, DEMLİ OLSUN


Mehmet Güzgülü
m-guzgulu@hotmail.com

Hayat kaynağımız sudan sonra en çok tükettiğimiz içecek nedir diye sorsam, zannediyorum çoğumuz hiç düşünmeden çay yanıtını veririz. 5000 yıllık bir geçmişi olan çay ile tanışmamızın mazisi 100 yılı bulmaz. 1937 yılında verimli dikimin başarıldığı,1947 yılında  ilk fabrikanın açılması ile Çay  hayatımıza bir girmiş pir girmiştir. Dedelerimizin bilmediği yani hayatımızda, kültürümüzdeki yeri, eski olmayan bir şey nasıl olur da bu kadar vazgeçilmez olur. İçerken de, demlerken de hakkını vermek gereken çayın nasıl ve nereden hayatımıza girdiğini de bilmek gerektiğini düşündüm.
Çayın keşfedilme efsanesi şöyledir;
Çin imparatoru Shen Nung’ın hizmetlilerinden biri bahçede su kaynatırken bir yaprak kaynayan suyun içine düşer. Yaydığı koku imparatoru etkiler ve tadını da denemek ister. İşte çay o gün bugündür insanoğlunun vazgeçilmezleri arasına girer. Çince “Ç’a” olarak adlandırılmış, okunuş şekliyle Türkçe’ ye girmiştir.
Türklerin, Anadolu’ya gelmeden önce Orta Asya’da çayla tanıştıkları biliniyor.11. yüzyıl sonunda Asya’daki Türk toplulukları arasında yayılmasıyla ilgili bilinen hikâye şöyledir; Hoca Ahmet Yesevi uzun bir yolculuk sırasında yorulup Türkistan köylerinden birinde mola verir. Hoca Yesevi, ikram edilen sıcak çayı içince terler ve tüm yorgunluğu geçer. Bunun üzerine; “Bundan böyle hastalarınıza bu ottan içirin, ne şifalı şeymiş” der. Efsaneye göre çay Orta Asya Türkleri arasında o zamandan beri kullanılır ve şifa verdiği kabul edilir.
Çayı Avrupa’da ilk kullanan, İngilizler olmuştur. İngilizler bu içeceği o kadar benimserler ki en büyük çay bahçelerini Assam ve Seylan Adası’na kurarlar.Ancak talebin hızla artması, hatta diğer Avrupa ülkelerinden de gelen talep İngilizlere bu ürünü Avrupa’da yetiştirme yolunu aratmıştır. Değişik ülkeler de çay yetiştirmeye çalışmışlar ve bu işi Portekiz’de başarmışlar. Avrupa saraylarının gözde içeceği haline gelen çay, Osmanlı sarayının da ilgisini çekmiştir. 2. Abdülhamit çayı saraya sokan padişah olur. Hatta bununla yetinmeyip Japonya’dan çay tohumları getirilmiş, Bursa’da ilk çay üretme çalışmalarına başlanmıştır. Yer konusunda seçilen Bursa’nın, çay üretimi için uygun şartları taşımaması, üretimin başlamadan bitmesine sebep olmuştur.
Osmanlı’nın kahveyi çok pahalı ithal etmeye başlaması üzerine bu konuda önlem alınması gerektiğini düşünen Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye topraklarında yetiştirilebilecek bir bitki olan çayın yaygınlaşması için çalışmalara başlamış. Kahvenin pahalı yüzüne karşılık çay, daha ucuza imal edilebilen ve kolay ulaştırılabilen bir içecek olarak alternatif ürün olarak düşünülmüştür.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1931 yılında Zihni Derin vasıtasıyla Gürcistan’dan getirilen 76 çay tohumu Rize’ye dikilmiştir. Tarım Bakanlığında değişik görevlerde bulunmuş, bir dönemde bakanlık müsteşarlığı da yapan Zihni Derin’in, her zaman aklında Rize’de çay yetiştirmek olmuştur. Zaman içinde çayı yetiştirmenin değil, ekonomik olarak değerlendirmenin önemli olduğunu tespit etmiştir. Bu sebeple dönemin hükümetinden çay üretimi için destek çıkartmıştır. Çaya verilen ekonomik destek üretimin bir anda artmasına neden olmuş, hızla gelişen çay sektörü, 1947 yılında açılan fabrika ile gelişmesine devam etmiştir. O kadar hızlı gelişmiştir ki Türkiye 30’ a yakın üretici ülkeler arasında 6. sıraya gelmiştir.
Çay hızlı bir şekilde kahvaltılarda yerini almış, tarhanaçorbası ve sabah sütleri ise artık tarih olmuştur. Bununla yetinmeyip, günlük hayatımızın her noktasına sızmayı başarıp, zengin fakir demeden sohbetlerin bir numaralı arkadaşı oldu. Kültürümüzün bir parçası olan kahvehanelerde kahve adı sadece tabelada kalıp tercih edilen içecek olarak çay yerini almıştır. Kısacası bu kadar yakın geçmişe sahip olan çay, kendimize özgü demleme yöntemlerimiz, bardak seçimlerimiz, şeker tercihlerimizle Türk kültürüne ait bir içecek haline geldi.
İnce bardaklı, kıtlama şekerli demli bir çay herkese armağan olsun…

 

 

Share
49 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • ÇEK BİR ÇAY, DEMLİ OLSUN

    18 Kasım 2016 Köşe Yazıları

    Hayat kaynağımız sudan sonra en çok tükettiğimiz içecek nedir diye sorsam, zannediyorum çoğumuz hiç düşünmeden çay yanıtını veririz. 5000 yıllık bir geçmişi olan çay ile tanışmamızın mazisi 100 yılı bulmaz. 1937 yılında verimli dikimin başarıldığı,1947 yılında  ilk fabrikanın açılması ile Çay  hayatımıza bir girmiş pir girmiştir. Dedelerimizin bilmediği yani hayatımızda, kültürümüzdeki yeri, eski olmayan bir şey nasıl olur da bu kadar vazgeçilmez olur. İçerken de, demlerken de hakkını vermek gereken çayın nasıl ve nereden hayatımıza girdiğini d...
  • HABER’İMİZ

    18 Kasım 2016 Köşe Yazıları

    Yazı yazmak için erken bir saat. Saat 07.00 uykum Spil’in ardına saklandı. Yatakta bir sağa bir sola dönerken gazetemiz Haber’i düşledim. Akşam ağabeyim eve geldiğinde Haber ve Hayat’ın el değiştirdiğini söylediğinde yirmi yıl yazı yazdığım gazetemizde geçen günler bir sinema şeridi gibi gözlerimin önünden geçti. 4 Aralık. 1996 yılında Manisa’ya “merhaba” demişti gazetemiz. Bu yirmi yıl içinde haftada üç dört gün yazı yazıyordum. Yazı yazdıkça Haber’de çalışanlarla, köşe yazısı yazanlarla yekvücut olmuştuk. Gazete kurucuları Ağarlar’ın zarif...
  • ŞİİR HEP ŞİİR

    16 Kasım 2016 Köşe Yazıları

    Sevgili Şükran, bu mektubumda da yine şiir, şiir diyorum. Yaşamını ne ile örmek isterseniz dediklerinde verdiğim yanıt her zaman  şiir olmuştur. Şiir seven insanın yüreği hep aydınlıktır. Bakışları daima ileridir. Usunda hep bilim ilim vardır. Şiiri bana sevdiren babamı burada saygı ile anmak istiyorum. Canım arkadaşım, sağım solum şairlerle dolu. Yine anılarımın peşinde Salihli Şiir İkindileri'ndeyim. Salihliler ne değin şanslılar ki, Zafer Keskiner ve Şadan Gökovalı ile şiirin dünyasına girdi. Şimdiki çocuklar ve gençlerde Salihli’de geçmi...
  • GÜNLÜK HAYATTAN YANSIMALAR

    15 Kasım 2016 Köşe Yazıları

    Eski Manisalıların bir sözü vardır: "İnsanın tatlı dilinden başka güzel nesi var?" * Bizim kuşağın Manisa Lisesi yıllarında öğretmenlerimizden ve büyüklerimizden hep böyle güzel sözler duyardık. Bu sözler günlük sohbetlerde sık sık kullanılırdı. Sohbetleri, çoğu kez, Hacı Bektaş Veli'nin "İncinsen de incitme. Her ne ararsan kendinde ara!" sözü izlerdi. * Bilindiği gibi: İnsan, doğası gereği  çok yönlü ve karmaşık bir varlıktır; başka bir ifadeyle, insan, küçük bir dünyadır, küçük bir evrendir; aynı zamanda insan, dünya kadar, evren kadar ...